Sosyoloji Tarihi
ASHB unvan değişikliği sınavı için sınavda en çok sorulan bilgiler, kısa ve maddeli; sonunda 10 soruluk test.
📌İbn Haldun
asabiyet, umran, bedevi-hadari.
- Comte: "sosyoloji" terimi, üç hâl yasası (teolojik, metafizik, pozitif).
🎯Durkheim
mekanik dayanışma (cezalandırıcı hukuk) - organik dayanışma (onarıcı hukuk), anomi, intihar.
🧩Marx
yabancılaşma, sınıf mücadelesi.
- Weber: Protestan ahlakı, verstehen, ideal tip, otorite tipleri.
💡Durkheim
Durkheim'ın "Toplumsal İş Bölümü" eserine göre geleneksel toplumlarda benzerliğe dayanan mekanik dayanışma ve cezalandırıcı hukuk egemendir.
- Modern toplumlarda iş bölümünden doğan karşılıklı bağımlılığa dayalı organik dayanışma ve onarıcı (tazmin edici) hukuk öne çıkar.
💡Weber – Eylem
Weber dört toplumsal eylem tipi tanımlar.
- Amaca yönelik akılcı eylem, bir amaca ulaşmak için araçların akılcı biçimde hesaplanarak seçilmesidir.
- Değere yönelik akılcı eylem, sonucundan bağımsız olarak bir değere (dinî, ahlaki) bağlılıktan yapılır.
- Duygusal eylem duygularla, geleneksel eylem ise alışkanlık ve geleneklerle yönlendirilir.
💡Weber
Weber, Kalvinizmdeki kader (predestinasyon) inancının yarattığı kurtuluş kaygısının bireyleri disiplinli çalışmaya, tutumluluğa ve birikime yönelttiğini (dünya içi asketizm), bunun modern kapitalizmin ruhunu beslediğini savunur.
- Bu, Marx'ın ekonomik belirlenimciliğine karşı kültürel ve dinî etkenlerin önemini vurgulayan bir yaklaşımdır.
💡İbn Haldun
İbn Haldun'a göre asabiyet, kan bağı ve ortak çıkara dayanan toplumsal dayanışma duygusudur.
- Bedevi yaşamda güçlüdür, devleti (mülk) kurar.
- Yerleşik (hadari) yaşamdaki refah ve lüksle zayıflar, devlet çöker.
- Bu döngüsel bir tarih anlayışıdır.
💡Durkheim – İntihar
Durkheim dört intihar türü tanımlar.
- Bencil intihar, bireyin topluma bağlarının zayıf olduğu durumlarda görülür.
- Özgeci intihar, bütünleşmenin aşırı güçlü olduğu ve bireyin kendini grup için feda ettiği durumlarda görülür.
- Anomik intihar, toplumsal düzenlemenin zayıfladığı kriz dönemlerinde görülür.
- Kaderci intihar ise aşırı düzenleme ve baskının olduğu durumlarda görülür.
💡Simmel
Georg Simmel'in formel sosyolojisi, toplumsal etkileşimin biçimlerine odaklanır.
- "Paranın Felsefesi" eserinde para ekonomisinin modern ilişkileri nesnelleştirip soyutlaştırdığını, "Yabancı" denemesinde gruba hem yakın hem uzak olan kişinin konumunu, "Metropol ve Zihinsel Yaşam" denemesinde ise kentlinin blasé (bıkkın, kayıtsız) tavrını çözümlemiştir.
💡Spencer
Herbert Spencer organizmacı (organisist) sosyolojinin temsilcisidir.
- Toplumların basitten karmaşığa doğru evrildiğini savunmuş ve "en uygun olanın hayatta kalması" ifadesini kullanmıştır;
- bu görüşleri toplumsal Darwinizmin temelini oluşturmuştur.
- Toplumları askerî (zor ve merkeziyetçilik) ve endüstriyel (gönüllü iş birliği) olarak ayırmıştır.
💡Comte
Auguste Comte, "sosyoloji" terimini ilk kullanan düşünürdür.
- Üç hâl yasasına göre insan düşüncesi ve toplumlar teolojik, metafizik ve pozitif (bilimsel) aşamalardan geçer.
- Comte sosyolojiyi sosyal statik (düzen) ve sosyal dinamik (ilerleme) olarak ikiye ayırmıştır.
💡Marx
Marx'a göre kapitalizmde üretim araçları kapitalistin mülkiyetindedir.
- İşçi emeğini ücret karşılığı satar, emek bir meta hâline gelir.
- İşçi ürettiği ürüne, üretim sürecine, türsel özüne ve diğer insanlara yabancılaşır.
- Kaynak yapısal ve ekonomiktir.
💡Marx
Marx'a göre toplumun temelini (altyapı) üretim güçleri (emek, araçlar, teknoloji) ve üretim ilişkileri (mülkiyet ilişkileri) oluşturur.
- Hukuk, devlet, din, sanat ve ideoloji gibi üstyapı kurumları büyük ölçüde bu ekonomik temel tarafından belirlenir ve egemen sınıfın çıkarlarını yansıtır.
🎯Test: kendini dene (10 soru)
Şıkka dokun, hemen görürsün. Yanlış yaptığın sorunun açıklamasını mutlaka oku.
Bu özet bilgilendirme amaçlıdır. memurodak.tr