Bilişsel Psikoloji
ASHB unvan değişikliği sınavı için sınavda en çok sorulan bilgiler, kısa ve maddeli; sonunda 8 soruluk test.
📌Miller
7 ± 2, öbekleme.
- Atkinson-Shiffrin çok depolu model.
- Baddeley-Hitch: merkezi yönetici, fonolojik döngü, görsel-uzamsal defter, epizodik tampon (2000).
🎯Craik-Lockhart
işlemleme düzeyleri (anlamsal işleme kalıcıdır).
- İleriye ve geriye ket vurma.
🧩Kahneman-Tversky
kullanılabilirlik, temsil edicilik, çapalama, çerçeveleme etkisi.
💡İşlemleme Düzeyleri
Craik ve Lockhart'ın işlemleme düzeyleri yaklaşımına göre bilginin hatırlanma olasılığı, işlenme derinliğine bağlıdır.
- Yüzeysel (biçimsel, sesbilgisel) işleme zayıf, anlamsal (derin) işleme ise güçlü ve kalıcı izler bırakır.
💡Kodlama Özgüllüğü
Tulving'in kodlama özgüllüğü ilkesine göre bilgi, kodlandığı bağlamdaki ipuçları hatırlama sırasında da bulunduğunda daha iyi hatırlanır.
- Ortama bağlı bellek (aynı yer) ve duruma bağlı bellek (aynı ruh hâli veya fizyolojik durum) bu ilkenin örnekleridir.
💡Çerçeveleme
Tversky ve Kahneman'ın tanımladığı çerçeveleme etkisine göre aynı bilginin kazanç (hayatta kalma) ya da kayıp (ölüm) çerçevesinde sunulması kararları farklı biçimde etkiler.
- İnsanlar kazanç çerçevesinde riskten kaçınma, kayıp çerçevesinde ise risk alma eğilimindedir.
💡Kısa Süreli Bellek
Miller (1956) kısa süreli belleğin yaklaşık 7 ± 2 birim (öbek) bilgi tutabildiğini göstermiştir.
- Bilgiyi anlamlı birimlere gruplamak (öbekleme, chunking), örneğin bir telefon numarasını üçlü-dörtlü gruplara ayırmak, tutulabilecek bilgi miktarını artırır.
- Güncel çalışmalar kapasiteyi daha düşük, yaklaşık 4 öbek olarak tahmin eder.
💡Loftus
Loftus'un çalışmaları, olay sonrasında verilen yanıltıcı bilgilerin tanıkların belleğini değiştirebildiğini göstermiştir (yanlış bilgi etkisi).
- Bellek bir video kaydı gibi değil, yeniden yapılandırılan bir süreçtir;
- bu nedenle tanık ifadesi ve adli görüşmelerde yönlendirici sorulardan kaçınılmalıdır.
💡Buluşsallar
Kullanılabilirlik buluşsalında kişi bir olayın olasılığını, örneklerin zihne ne kadar kolay geldiğine göre değerlendirir.
- Dikkat çekici ve sık haberleştirilen uçak kazaları kolay hatırlandığı için riskleri olduğundan yüksek algılanır.
💡Çalışma Belleği
Baddeley ve Hitch'in (1974) modelinde merkezi yönetici dikkat ve koordinasyonu sağlar.
- Fonolojik döngü sözel-işitsel bilgiyi, görsel-uzamsal kopyalama defteri görsel ve mekânsal bilgiyi tutar.
- Epizodik tampon (Baddeley, 2000) alt sistemlerle uzun süreli bellek arasında bütünleştirme yapar.
💡Unutma
Geriye ket vurmada (retroaktif bozucu etki) yeni öğrenilen bilgi eski bilgiyi hatırlamayı engeller (yeni numara eskisini bozar).
- İleriye ket vurmada (proaktif) ise eski bilgi yeni bilginin öğrenilmesini ya da hatırlanmasını engeller (eski numara aklına gelir, yenisini hatırlayamaz).
🎯Test: kendini dene (8 soru)
Şıkka dokun, hemen görürsün. Yanlış yaptığın sorunun açıklamasını mutlaka oku.
Bu özet bilgilendirme amaçlıdır. memurodak.tr