← Geri
Anayasa · Konu Özeti19 slayt · ~20 dk
Görevde Yükselme Sınavı · KONU ÖZETİ · 2026 GÜNCEL

Türkiye Cumhuriyeti
Anayasası

Hocanın tahtada anlattığı gibi: en sade hâliyle, sınavda çıkan bütün sayılar ve tuzaklarla. 2017 Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi değişiklikleri işlendi.

19slayt
40+sınav sayısı
15soruluk test
~20 dkokuma
TarihçeDeğiştirilemezlerÜç güçTemel haklarKişi haklarıSosyal haklarSiyasi haklarTürkiye Büyük Millet MeclisiDenetimCumhurbaşkanıOHALMemurlarYargıDeğişiklikKopya kâğıdıTest
MEMURODAK01 / 19

📜Anayasa nedir, bizimki nasıl doğdu?

Anayasa, devletin “kullanım kılavuzu” gibi düşün: devlet nasıl kurulur, kim yönetir, vatandaşın hakları neler, hepsi orada. Diğer bütün kanunlar ona uymak zorunda.

  • 1876 Kanun-i Esasi: İlk anayasamız (Osmanlı).
  • 1921 Teşkilat-ı Esasiye: Kurtuluş Savaşı içinde, “egemenlik kayıtsız şartsız milletindir”.
  • 1924 Anayasası: Cumhuriyetin ilk anayasası.
  • 1961 Anayasası: Anayasa Mahkemesi ile tanıştık.
  • 1982 Anayasası: Bugün yürürlükte olan anayasa; halkoylamasıyla kabul edildi.
  • 2017 değişikliği: 16/4/2017 halkoylamasıyla Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’ne geçildi; Bakanlar Kurulu kaldırıldı.

Sınavda “güncel” soru gelirse 2017 değişikliğini düşün: yürütme yetkisi artık yalnızca Cumhurbaşkanına aittir; “Bakanlar Kurulu” ifadesi geçen şık yanlıştır.

MEMURODAK02 / 19

🔒Değiştirilemez ilk 3 madde

Anayasanın “kasası” ilk üç madde. Bunlar değiştirilemez, değiştirilmesi teklif bile edilemez (4. madde). İçinde ne var, ona bakalım:

1
Madde 1Türkiye Devleti bir Cumhuriyettir.
2
Madde 2: niteliklerToplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk Devleti.
3
Madde 3Ülkesi ve milletiyle bölünmez bütün; dili Türkçe; bayrağı beyaz ay yıldızlı al bayrak; marşı İstiklal Marşı; başkenti Ankara.

“1 Cumhuriyet, 2 Nitelik, 3 Sembol” → kasaya kilitli, 4. madde anahtarı.

4. madde sadece 1, 2 ve 3. maddeleri korur. “Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir” (6. madde) çok önemlidir ama değiştirilemez maddeler arasında değildir.

MEMURODAK03 / 19

⚖️Egemenlik ve üç güç

Egemenlik milletin. Millet bunu üç el aracılığıyla kullanır: kanun yapan (yasama), uygulayan (yürütme), yargılayan (yargı).

🏛️ Yasama (7. madde)Türk Milleti adına Türkiye Büyük Millet Meclisi’nindir. Bu yetki devredilemez.
🏢 Yürütme (8. madde)Yetki ve görev Cumhurbaşkanı tarafından Anayasa ve kanunlara uygun kullanılır.
⚖️ Yargı (9. madde)Türk Milleti adına bağımsız ve tarafsız mahkemelerce kullanılır.
👑 Egemenlik (6. madde)Kayıtsız şartsız Milletindir; hiçbir kişiye, zümreye veya sınıfa bırakılamaz.
🟰 Eşitlik (10. madde)Kanun önünde eşitlik. Kadın-erkek eşitliği için ve çocuk, yaşlı, engelli, şehit yakını, gazi için alınan tedbirler eşitliğe aykırı sayılmaz.
🔝 Üstünlük (11. madde)Anayasa bütün organları ve kişileri bağlar. Kanunlar Anayasaya aykırı olamaz.

Yargı yetkisinde anahtar kelimeler “bağımsız ve tarafsız”dır. Yasama yetkisinde ise “devredilemez”.

MEMURODAK04 / 19

🛡️Temel haklar: sınırlama ve durdurma

Hakların var ama sınırsız değil. Devlet hakkını kısabilir mi? Kısabilir, ama kurallarıyla. Bir de savaş gibi olağanüstü durumlarda geçici olarak durdurabilir.

✂️ Sınırlama (13. madde)Sadece kanunla, sadece Anayasada yazan sebeplerle, özüne dokunmadan; demokratik toplum düzenine, laik Cumhuriyete ve ölçülülük ilkesine uygun.
⏸️ Durdurma (15. madde)Savaş, seferberlik veya olağanüstü hâllerde, milletlerarası hukuk ihlal edilmeden, durumun gerektirdiği ölçüde kısmen veya tamamen durdurulabilir.
🔐 Durdurma hâlinde bile dokunulamayan çekirdek haklar (15. madde)
  • Yaşam hakkı (savaş hukukuna uygun fiillerle olan ölümler hariç)
  • Maddi ve manevi varlığın bütünlüğü
  • Din, vicdan, düşünce ve kanaatini açıklamaya zorlanmamak, bunlardan dolayı suçlanmamak
  • Suç ve cezaların geriye yürümemesi
  • Suçluluğu mahkeme kararıyla sabit oluncaya kadar suçsuz sayılma

Sınırlama = “kanun + sebep + öz + ölçü”. Durdurma = “Savaş, Seferberlik, OHAL” (3S).

MEMURODAK05 / 19

🧍Kişi hakları

Burası “bana dokunulamaz” bölümü. Sınavda en çok sorulan ise gözaltı süresi: yakalanan kişi en geç kaç saatte hâkim önüne çıkarılır?

48 sa / 4 gün
⏱️ Hâkim önüne çıkarılma (19. madde)Yakalanan veya tutuklanan kişi, yol süresi hariç en geç 48 saat, toplu suçlarda en çok 4 gün içinde hâkim önüne çıkarılır. OHAL ve savaşta uzatılabilir.
🔓 TutuklamaSuçluluğu hakkında kuvvetli belirti olan kişi, kaçma veya delil karartma ihtimali gibi hâllerde ancak hâkim kararıyla tutuklanabilir. Hâkim kararı olmadan yakalama yalnız suçüstü veya gecikmede sakınca olan hâllerde olur.
Yaşama hakkı (17. madde)Kişi hürriyeti (19. madde)Özel hayatın gizliliği (20. madde)Konut dokunulmazlığı (21. madde)Haberleşme hürriyeti (22. madde)Yerleşme ve seyahat (23. madde)Din ve vicdan (24. madde)Düşünce ve kanaat (25. madde)Düşünceyi açıklama (26. madde)Dernek kurma (33. madde)Toplantı ve gösteri (34. madde)Mülkiyet (35. madde)Hak arama (36. madde)Suç ve cezalara ilişkin esaslar (38. madde)

“48 saat” bireysel suç, “4 gün” toplu suç içindir. Çeldiricide “24 saat” veya “7 gün” görürsen ele.

MEMURODAK06 / 19

🏫Sosyal ve ekonomik haklar

Bu bölüm devletin vatandaşa “ne sağlayacağını” anlatır: eğitim, sağlık, çalışma, sosyal güvenlik. Memurları en çok ilgilendiren yer: sendika ve toplu sözleşme.

📚 Eğitim (42. madde)Kimse eğitim hakkından yoksun bırakılamaz. İlköğretim kız ve erkek bütün vatandaşlar için zorunlu ve Devlet okullarında parasızdır.
👨‍👩‍👧 Aile (41. madde)Aile Türk toplumunun temelidir ve eşler arasında eşitliğe dayanır.
🩺 Sağlık (56. madde)Herkes sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahiptir.
👥 Sendika (51. madde)Çalışanlar ve işverenler önceden izin almadan sendika kurabilir, üye olabilir ve üyelikten ayrılabilir.
🤝 Toplu sözleşme (53. madde)Memurlar ve diğer kamu görevlileri toplu sözleşme yapma hakkına sahiptir; uyuşmazlıkta Kamu Görevlileri Hakem Kurulu karar verir.
🛡️ Sosyal güvenlik (60. madde)Herkes sosyal güvenlik hakkına sahiptir; Devlet gerekli tedbirleri alır.

Memurların toplu sözleşme hakkı vardır; ancak Anayasada memurlara grev hakkı tanınmamıştır (grev hakkı 54. madde’te işçiler için düzenlenir).

MEMURODAK07 / 19

🗳️Siyasi haklar ve ödevler

Vatandaş olarak hem hakların hem ödevlerin var: oy verirsin, aday olursun, ama vergi de ödersin, vatan hizmeti de yaparsın.

Seçim ilkeleri (67. madde)
  • Serbest
  • Eşit
  • Gizli
  • Tek dereceli
  • Genel oy
  • Açık sayım ve döküm
  • Yargı yönetim ve denetimi altında
Siyasi hak ve ödevler
  • Türk vatandaşlığı (66. madde)
  • Seçme, seçilme ve siyasi faaliyet (67. madde)
  • Parti kurma, partiye girme ve çıkma (68. madde)
  • Kamu hizmetine girme hakkı (70. madde)
  • Vatan hizmeti: hem hak hem ödev (72. madde)
  • Vergi ödevi: mali güce göre (73. madde)
  • Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma (74. madde)

Seçim ilkeleri: “Serbest Eşit Gizli Tek Genel Açık” → “SEG-TGA”.

“Çok dereceli” veya “açık oy” şıkları her zaman yanlıştır; oy gizli, sayım açıktır.

MEMURODAK08 / 19

🏛️Türkiye Büyük Millet Meclisi ve seçimler

Meclisi bir okul sınıfı gibi düşün: 600 sıra var, 5 yılda bir yeni sınıf seçiliyor. Bu slayttaki sayılar sınavın gediklisi.

600
MilletvekiliGenel oyla seçilir (75. madde)
18
Seçilme yaşıEn az ilkokul mezunu olmak da gerekir (76. madde)
5 yıl
Seçim dönemiTürkiye Büyük Millet Meclisi ve Cumhurbaşkanlığı seçimi aynı gün (77. madde)
1 yıl
Savaşta ertelemeMeclis seçimleri 1 yıl geriye bırakabilir (78. madde)
Ara seçim (78. madde)Sayı / Süre
Her seçim döneminde kaç kez yapılır?1 defa
Genel seçimden ne kadar geçmeden ara seçime gidilemez?30 ay
Boşalan üyelik üye tamsayısının yüzde kaçını bulursa 3 ay içinde ara seçim?%5
Genel seçime ne kadar kala ara seçim yapılmaz?1 yıl

Ara seçimde iki sayı karışır: genel seçimden sonra 30 ay beklenir; ama boşalma %5’e ulaşırsa 3 ay içinde ara seçim yapılır.

MEMURODAK09 / 19

🛡️Milletvekilinin güvenceleri

Milletvekili korkmadan konuşabilsin diye iki kalkan var: yasama sorumsuzluğu ve yasama dokunulmazlığı. Birincisi sözleri için, ikincisi suçlamalar için.

🗣️ Yasama sorumsuzluğu (83. madde)Meclis çalışmalarındaki oy ve sözlerinden, ileri sürdüğü düşüncelerden sorumlu tutulamaz; bunları Meclis dışında tekrarlamaktan da (Meclis aksine karar vermedikçe).
🛡️ Yasama dokunulmazlığı (83. madde)Seçimden önce veya sonra suç işlediği ileri sürülen milletvekili, Meclisin kararı olmadıkça tutulamaz, sorguya çekilemez, tutuklanamaz, yargılanamaz.

Dokunulmazlığın istisnası: ağır cezalık suçüstü hâli ve seçimden önce soruşturmasına başlanmış olmak kaydıyla Anayasanın 14. maddesindeki durumlar. Sorumsuzluk ise kalıcıdır, dokunulmazlık kaldırılabilir.

MEMURODAK10 / 19

🔢Meclis nasıl çalışır?

Meclisin iki büyülü sayısı var: toplanmak için kaç kişi, karar almak için kaç oy? Hesap 600 üzerinden yapılır.

200
Toplantı yeter sayısı (96. madde)Üye tamsayısının en az üçte biri: 600 ÷ 3
151
Karar yeter sayısı (96. madde)Katılanların salt çoğunluğu; ama hiçbir şekilde üye tamsayısının dörtte birinin bir fazlasından az olamaz: 150 + 1
15 gün
Kanunların yayımı (89. madde)Cumhurbaşkanı kabul edilen kanunları 15 gün içinde yayımlar veya gerekçesiyle aynı sürede bir daha görüşülmek üzere geri gönderir.
Bütçe kanunuGeri gönderme hükmüne tabi değildir. Kısmen uygun bulunmazsa Meclis yalnız o maddeleri görüşebilir.

Toplanmak 1/3 = 200, karar 1/4 + 1 = 151. “İki yüz toplanır, yüz elli bir karar verir.”

MEMURODAK11 / 19

🔎Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin denetim yolları

Meclis yürütmeyi nasıl denetler? 2017’den sonra gensoru kalktı, sözlü soru da kalktı. Geriye dört yol kaldı:

🔍 Meclis araştırmasıBelli bir konuda bilgi edinmek için yapılan inceleme
💬 Genel görüşmeToplumu ve Devlet faaliyetlerini ilgilendiren konunun Genel Kurulda görüşülmesi
⚖️ Meclis soruşturmasıCumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar hakkında yapılan soruşturma
✍️ Yazılı soruCumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlara; en geç 15 gün içinde yazılı cevaplanır

Denetim yolları: “Araştır, Görüş, Soruştur, Yaz” (98. madde).

“Gensoru” ve “sözlü soru” 2017 değişikliğiyle kaldırıldı; şıklarda görürsen yanlıştır.

MEMURODAK12 / 19

🏢Cumhurbaşkanı: seçilme ve görev

Yürütmenin başı Cumhurbaşkanı. Kimler aday olabilir, nasıl seçilir, kaç kez seçilebilir? Sayılar burada.

40
Yaş şartıYükseköğrenim yapmış, milletvekili seçilme yeterliliği olan Türk vatandaşı (101. madde)
5 yıl
Görev süresiDoğrudan halk tarafından seçilir
2 kez
En fazlaBir kimse en fazla iki defa seçilebilir
100.000 seçmen
Aday göstermek içinSon genel seçimde tek başına veya birlikte geçerli oyların en az %5’ini almış partiler ya da
  • 1. tur: Geçerli oyların salt çoğunluğunu alan seçilir.
  • 2. tur: Sağlanamazsa, izleyen ikinci pazar günü ilk turda en çok oy alan iki aday arasında yapılır.
  • Seçilen milletvekiliyse: Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeliği sona erer.

Cumhurbaşkanı Devletin başıdır ve yürütme yetkisi ona aittir (104. madde). Aday gösterme eşiği %5’tir; “%10” veya “50.000 seçmen” çeldiricidir.

MEMURODAK13 / 19

🔁Boşalma ve seçimlerin yenilenmesi

Cumhurbaşkanlığı makamı boşalırsa ne olur? Meclis ya da Cumhurbaşkanı “seçim yenilensin” derse ne olur? İkisi de sınavın sevdiği konular.

45 gün
Makamın boşalması (106. madde)45 gün içinde Cumhurbaşkanı seçimi yapılır; yenisi seçilene kadar Cumhurbaşkanı yardımcısı vekâlet eder. Genel seçime 1 yıl veya daha az kalmışsa Türkiye Büyük Millet Meclisi seçimi de birlikte yenilenir.
3/5 = 360
Seçimlerin yenilenmesi (116. madde)Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tamsayısının beşte üç çoğunluğuyla karar verebilir. Cumhurbaşkanı da karar verebilir. Her iki hâlde Türkiye Büyük Millet Meclisi ve Cumhurbaşkanlığı seçimi birlikte yapılır.

Cumhurbaşkanının ikinci döneminde seçimlerin yenilenmesine Meclis karar verirse, Cumhurbaşkanı bir defa daha aday olabilir. Cumhurbaşkanı yardımcısını Cumhurbaşkanı atar; seçimle gelmez.

MEMURODAK14 / 19

🚨Olağanüstü hâl

Olağanüstü hâl, “normal kurallarla yönetilemeyecek kadar zor bir dönem” demek. İlan eden Cumhurbaşkanı, onaylayan Meclis.

≤ 6 ay
İlk ilanYurdun tamamında veya bir bölgesinde (119. madde)
≤ 4 ay
Her uzatmaCumhurbaşkanının talebiyle Türkiye Büyük Millet Meclisi uzatır
Sınırsız
Savaşta4 aylık uzatma sınırı aranmaz
İlan sebepleri (119. madde)
  • Savaş, savaşı gerektirecek durum, seferberlik
  • Ayaklanma, vatana veya Cumhuriyete karşı kuvvetli ve eylemli kalkışma
  • Bölünmezliği tehlikeye düşüren veya anayasal düzeni yıkmaya yönelik yaygın şiddet
  • Şiddet olaylarıyla kamu düzeninin ciddi bozulması
  • Tabiî afet, tehlikeli salgın hastalık, ağır ekonomik bunalım

İlan kararı aynı gün Resmî Gazetede yayımlanır ve aynı gün Türkiye Büyük Millet Meclisi onayına sunulur. Meclis süreyi kısaltabilir, uzatabilir veya OHAL’i kaldırabilir.

MEMURODAK15 / 19

👔Anayasada memurlar (128. madde–129)

Sınavı memurlar için yapılıyor; o yüzden bu iki madde çok önemli. 657’de öğrendiğin birçok kuralın kaynağı burada.

Kamu hizmeti (128. madde)Genel idare esaslarına göre yürütülen asli ve sürekli görevler memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle görülür. Nitelikleri, hakları, aylıkları kanunla düzenlenir; toplu sözleşme hükümleri saklıdır.
Sadakat (129. madde)Memurlar ve diğer kamu görevlileri Anayasa ve kanunlara sadık kalarak faaliyette bulunur.
🗣️ Savunma hakkıSavunma hakkı tanınmadıkça disiplin cezası verilemez.
⚖️ Yargı denetimiDisiplin kararları yargı denetimi dışında bırakılamaz.
🏛️ Tazminat davasıKamu görevlisinin kusurundan doğan davalar, rücu edilmek kaydıyla ancak idare aleyhine açılır.

Memur hakkında görevden doğan suçlarda ceza kovuşturması, kanundaki istisnalar dışında idari merciin iznine bağlıdır. Üst kademe yöneticilerinin yetiştirilmesi kanunla özel olarak düzenlenir.

MEMURODAK16 / 19

⚖️Yargı: Anayasa Mahkemesi ve HSK

Yargının iki önemli kurumu sınavda sık çıkar: Anayasa Mahkemesi ve Hâkimler ve Savcılar Kurulu. İkisinin üye sayısını karıştırma.

15 üye
Anayasa Mahkemesi (146. madde)Türkiye Büyük Millet Meclisi 3 üyesini seçer: 2’si Sayıştay’dan, 1’i baro başkanlarının gösterdiği serbest avukatlardan; kalanını Cumhurbaşkanı seçer.
13 üye
Hâkimler ve Savcılar Kurulu (159. madde)İki daire hâlinde çalışır. Başkanı Adalet Bakanıdır.

“Anayasa Mahkemesi 15, HSK 13”: Anayasa Mahkemesi daha kalabalık.

Yargı yetkisi “bağımsız ve tarafsız” mahkemelerce kullanılır (9. madde). HSK’nın başkanı Cumhurbaşkanı değil, Adalet Bakanıdır.

MEMURODAK17 / 19

✏️Anayasa nasıl değiştirilir? (175. madde)

Burası sınavın matematik sorusu. Hepsi 600 üzerinden: 1/3 teklif, 3/5 kabul, 2/3 doğrudan. Bir kere oturt, bir daha unutmazsın.

200
TeklifÜye tamsayısının en az üçte biri tarafından yazıyla
360
KabulBeşte üç çoğunluk, gizli oyla; teklif Genel Kurulda iki defa görüşülür
400
Doğrudan yürürlük yoluÜçte iki ile kabul edilirse Cumhurbaşkanı yayımlar veya halkoyuna sunabilir
Oy sayısı → ne olur?Sonuç
360’tan azReddedilir
360 – 399Cumhurbaşkanı iade etmezse zorunlu halkoylaması
400 ve üzeriCumhurbaşkanı yayımlar veya isterse halkoyuna sunar
Cumhurbaşkanı geri gönderirseMeclis 2/3 (400) ile aynen kabul ederse halkoyuna sunulabilir

“2 yüz teklif, 3 yüz 60 kabul, 4 yüz doğrudan.”

Değiştirilemez maddeler (1, 2, 3 ve onları koruyan 4) için değişiklik teklif dahi edilemez.

MEMURODAK18 / 19

🧾Sayılarla Anayasa: kopya kâğıdı

Sınavdan önceki gece sadece bu slayta bak. Anayasanın en çok sorulan sayıları tek ekranda:

600milletvekili
18milletvekili seçilme yaşı
5 yılseçim dönemi
30 ayara seçim için bekleme
%5ara seçim boşalma oranı
200toplantı yeter sayısı (1/3)
151karar yeter sayısı alt sınırı
15 günkanunu yayımlama / geri gönderme
15 günyazılı soruya cevap
40Cumhurbaşkanı yaşı
2 kezen fazla Cumhurbaşkanlığı
%5 / 100.000aday gösterme
45 günmakam boşalınca seçim
360seçimlerin yenilenmesi (3/5)
6 + 4 ayOHAL ilan + uzatma
48 sa / 4 günhâkim önüne çıkarılma
15Anayasa Mahkemesi üye sayısı
13HSK üye sayısı
200 / 360 / 400Anayasa değişikliği
1 – 2 – 3değiştirilemez maddeler
MEMURODAK19 / 19

🎯Test: kendini dene (15 soru)

Şimdi bakalım ne kadar aklında kaldı. Şıkka dokun, hemen görürsün. Yanlış yaptığın sorunun açıklamasını mutlaka oku.

0 / 15 doğru

Kaynak: Türkiye Cumhuriyeti Anayasası güncel metni (mevzuat.gov.tr; 2017 değişiklikleri dahil). Bu özet bilgilendirme amaçlıdır.