657 sayılı
Devlet Memurları Kanunu
Hocanın tahtada anlattığı gibi: en sade hâliyle, sınavda çıkan bütün sayılar, cezaların fiilleri ve tuzaklarla. 7573 ve 7578 sayılı Kanunlarla gelen 2026 değişiklikleri işlendi.
🧭Önce büyük resim: 4 istihdam şekli
Bak şimdi, devlet işini sadece memur yapmaz. Kanun der ki kamu hizmeti dört kişi eliyle görülür. Bu dördünü bilirsen ilk soruyu kaptın demektir.
“Memur Sözleşmeli Geçici İşçi” → MSGİ: “Memurlar Sabah Gelir, İşe!” (4. madde)
“Asli ve sürekli” kelimeleri memur tanımının anahtarıdır. Soruda “geçici” veya “mevsimlik” görüyorsan cevap memur değildir.
🏛️Kanunun 3 temel ilkesi
Kanunun ruhu üç kelimede saklı. Şöyle düşün: önce herkesi sınıfına koyarsın, sonra o sınıfta yükselme yolu açarsın, en sonunda bunu hak edene verirsin.
SKL → “Sınavı Kazanan Layıktır.” (3. madde)
“Eşitlik”, “hukuk devleti”, “tarafsızlık” gibi kavramlar sık çeldiricidir; 657’nin temel ilkeleri yalnızca sınıflandırma, kariyer ve liyakattir.
🗂️12 hizmet sınıfı
Memurlar 12 sınıfa ayrılır. Hepsini sırayla ezberlemene gerek yok; “bu bir hizmet sınıfı mı?” diye sorulduğunda tanıman yeterli.
Büro, yönetim ve icra hizmeti gören ve başka sınıfa girmeyenler Genel İdare Hizmetleri sınıfındadır. “Yargı hizmetleri”, “Maliye hizmetleri” gibi sınıflar yoktur; sık çeldiricidir. (36. madde)
🪪Kimler memur olabilir?
Kapıdan girmeden önce kanun bir kontrol listesi tutuyor. Bir şartı bile tutmazsan memur olamazsın; sonradan kaybedersen de memurluğun biter.
- Türk vatandaşı olmak
- Yaş şartı: genel olarak 18 yaşını tamamlamak (meslek veya sanat okulu bitirenlerde 15 yaş ve kazai rüşt kararı, 40. madde)
- Öğrenim şartı: genel olarak ortaokul mezunu olmak (41. madde)
- Kamu haklarından mahrum bulunmamak
- Askerlikle ilişiği olmamak veya yapmış, ertelenmiş, yedeğe geçirilmiş olmak
- Görevini devamlı yapmaya engel akıl hastalığı bulunmamak
- Kasten işlenen bir suçtan 1 yıl veya daha fazla hapis
- Af olsa bile: devletin güvenliğine ve Anayasal düzene karşı suçlar
- Zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik
- Güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma
- Suç gelirlerini aklama, kaçakçılık
Engel suçlar: “ZİR HDS” → Zimmet, İrtikâp, Rüşvet, Hırsızlık, Dolandırıcılık, Sahtecilik.
Bu suçlarda ceza süresine bakılmaz ve af da kurtarmaz. “1 yıl” şartı yalnızca diğer kasıtlı suçlar içindir.
🚀Memurluğa giriş yolculuğu: adaylık
Sınavı kazandın, hemen “asli memur” olmuyorsun. Önce bir stajyerlik dönemi var, adı da adaylık. Bu yolculuğu bir zaman çizelgesi gibi düşün:
- Sınav: Başarı sırasına ve ilan edilen kadro sayısına göre memur adayı olarak atanırsın. (54. madde)
- Adaylık süresi: 1 yıldan az, 2 yıldan çok olamaz. Bu sürede başka kuruma nakil yapılamaz. (54. madde)
- Eğitim sırası: Temel eğitim → hazırlayıcı eğitim → staj. Temel ve hazırlayıcı eğitim aynı kurumda yapılır. (55. madde)
- Asli memurluk: Başarılıysan disiplin amirinin teklifi ve atamaya yetkili amirin onayıyla, onay tarihinden geçerli olarak asli memur olursun. Bu tarih adaylık süresinin sonunu geçemez. (58. madde)
Eski “adaylık sonunda başarısızlık” maddesi (57. madde) 23/1/2026’da yürürlükten kalktı. Artık tüm ilişik kesme sebepleri 56. madde’da. Tek bir uyarma cezası ilişik kesme sebebi değildir; “birden fazla” olması gerekir.
🤝Temel ödevler: sadakat, tarafsızlık, davranış
Memurun “karakter kartı” bu slayt. Şöyle düşün: devlete sadık, vatandaşa karşı tarafsız, hem işte hem dışarıda itibarlı.
Siyasi partiye üye olmak tarafsızlık ödevine aykırıdır ve disiplinde devlet memurluğundan çıkarma sebebidir. Bir parti lehine fiilen faaliyette bulunmak ise kademe ilerlemesinin durdurulması sebebidir.
📜Amirden emir gelince ne yaparsın?
Sınavların en sevdiği konu! Amirin sana bir emir verdi ama mevzuata aykırı. Ne yapacaksın? Adım adım gidelim:
“Aykırıysa söyle, yazılıysa yap, suçsa asla.”
Memurlar görevlerinin iyi ve doğru yürütülmesinden amirlerine karşı sorumludur. Emirlere itiraz etmek ise kınama cezası gerektirir; mevzuata aykırılığı bildirmek itiraz sayılmaz.
💼Zarar ve dava: kim öder, kime açılır?
Bir vatandaş memurun işleminden zarar gördü diyelim. Memura mı dava açar, devlete mi? Cevap net: devlete, yani kuruma.
“Vatandaş kuruma açar, kurum memura döner.” Bu dönüşün adı rücu.
🚫Memurun büyük yasakları
Memur olunca bazı şeyleri yapamıyorsun. Sınavda en çok sorulan beş yasak şunlar:
Komandit şirkette komanditer (sınırlı sorumlu) ortak olmak serbesttir; yasak olan komandite ortaklıktır. Yetkisiz basına bilgi vermenin cezası kınama, açıklanması yasak bilgiyi açıklamanınki kademe durdurma, yetki almadan gizli bilgiyi açıklamanınki çıkarmadır.
🛡️Memurun hakları
Sadece yükümlülük yok, hakların da var. Hakkını aramanın da bir usulü var: silsile, yani amirden amire basamak basamak.
Usulsüz başvuru veya şikâyette bulunmak uyarma cezası gerektirir. Silsileye uymamak bu kapsamdadır.
📈Kademe ve derece: maaşın merdiveni
Bunu bir apartman gibi düşün: derece kattır, kademe o kattaki basamaklardır. Basamak çıkmak kolay, kat atlamak zor.
Kademe = “1 yıl bekle”, Derece = “3 yıl + 3. basamakta 1 yıl + boş kadro”.
⏰Çalışma süresi, vekâlet ve aylık
Günlük düzen: haftada 40 saat, hafta sonu tatil. Biri izne çıktığında işi kim yapar? Vekil. Maaş ne zaman yatar? Ayın başında, peşin.
“Ayın 15’inde ödenir” sık kullanılan yanlış bir çeldiricidir. Doğrusu: ayın başında peşin.
🏖️Yıllık izin
Kural basit: 10 yıl çizgisi var. 10 yıl dahil 20 gün, 10 yıldan fazlası 30 gün.
Öğretmenler yaz ve dinlenme tatillerinde izinli sayılır; ayrıca yıllık izin verilmez. Radyoaktif ışınla çalışanlara her yıl yıllık izne ek 1 aylık sağlık izni verilir. (102. madde–103)
👶Mazeret izinleri
Burası rakam deposu. Tabloyu bir kere iyice oku, sonra kodla aklında tut. Analık izni 2026’da değişti; eski kitaplardaki 8+8 artık geçerli değil!
| İzin | Süre / Oran |
|---|---|
| Analık izni YENİ (doğumdan önce 8 + sonra 16 hafta) | 24 hafta |
| Çoğul gebelikte doğum öncesine eklenen | +2 hafta |
| Rapora dayanarak doğumdan önce çalışabileceği sınır YENİ | son 2 haftaya kadar |
| Babalık izni | 10 gün |
| Evlenme (kendisi/çocuğu) ve yakın ölümü | 7 gün |
| 3 yaşından küçük çocuğu evlat edinme | 8 hafta |
| Koruyucu aile olma | 10 gün |
| Amirin takdiriyle mazeret izni (yılda) | 10 + 10 gün |
| Süt izni: ilk 6 ay / ikinci 6 ay (günde) | 3 sa / 1,5 sa |
| Yarım gün çalışma: 1. / 2. / sonraki doğum | 2 / 4 / 6 ay |
| Yarım gün çalışma: çoğul doğum / engelli çocuk | +1 ay / 12 ay |
| %70+ engelli veya süreğen hastalıklı çocuğun hastalığı (yılda) | 10 gün |
“Baba 10, düğün-cenaze 7, anne 24 hafta.” İkinci 10 günlük mazeret izni yıllık izinden düşülür ve öğretmenlere verilmez.
Ölüm izninde sayılan yakınlar: eş, çocuk, kendisinin veya eşinin ana, baba ve kardeşi. Analık izni sırasında anne ölürse, memur babaya anne için öngörülen süre kadar izin verilir.
🩺Hastalık izni ve aylıksız izin
Hastalanırsan maaşın kesilmez; ama süre sınırı var. Süre dolarsa ya göreve dönersin ya aylıksız izne geçersin, o da biterse emeklilik devreye girer.
| Aylıksız izin (108. madde) | Süre / Oran |
|---|---|
| Hastalık izni bitince, sağlık kurulu raporuyla | 18 aya kadar |
| Doğum yapan memur (analık izninden sonra) / eşi doğum yapan memur | 24 aya kadar |
| 3 yaşından küçük çocuğu evlat edinen | 24 aya kadar |
| Eşi yurt dışına görevle gönderilen memur | görev süresince |
| Muvazzaf askerlik | aylıksız izinli sayılır |
| Aylıksız izin bitince göreve dönmeyen | 10 gün → çekilmiş sayılır |
Hastalık izni dolunca hastalık sürüyorsa izin aynı süre kadar uzatılır; sonunda iyileşemeyen memur hakkında emeklilik hükümleri uygulanır. Görev sırasında kaza, saldırı veya meslek hastalığında memur iyileşinceye kadar izinli sayılır.
⚖️5 disiplin cezası: hafiften ağıra
Bunu bir merdiven gibi düşün. Her basamak bir öncekinden ağır. Sırayı bilirsen soruların yarısı biter.
“Uykucu Kedi Aylarca Kademe Çıkmadı” → U-K-A-K-Ç (125. madde)
Aylıktan kesme, cezanın verildiği tarihi izleyen ay başında uygulanır. Uyarma ile kınama arasındaki fark: uyarma “daha dikkatli ol”, kınama “kusurlusun” demektir.
🟨Uyarma ve kınama gerektiren fiiller
Şimdi en çok soru gelen yere geldik: hangi davranış hangi cezayı alır? İpucu: kayıtsızlık uyarma, kusur kınama.
- Emir ve görevlerde, resmi belge ve araçların korunmasında kayıtsızlık veya düzensizlik
- Özürsüz veya izinsiz göreve geç gelmek, erken ayrılmak, görev yerini terk etmek
- Kurumun tasarruf tedbirlerine uymamak
- Usulsüz başvuru veya şikâyette bulunmak
- Memur vakarına yakışmayan tutum ve davranış
- Görevine veya iş sahiplerine karşı kayıtsız, ilgisiz kalmak
- Kılık kıyafet hükümlerine aykırı davranmak
- İşbirliği ilkesine aykırı davranmak
- Emir, görev ve resmi araçlarda kusurlu davranmak
- Eş ve çocukların kazanç getiren sürekli faaliyetini süresinde bildirmemek
- Görevde amire hal ve hareketle saygısızlık
- Hizmet dışında itibar ve güveni sarsacak davranış
- Resmi araç-gereci özel işinde kullanmak
- Resmi belge, araç-gereci kaybetmek
- İş arkadaşına, maiyetine, iş sahibine kötü muamele; söz veya hareketle sataşmak
- Görev yerinde genel ahlak ve edep dışı davranış, yazı, resim
- Emirlere itiraz etmek
- Borcunu kasten ödemeyerek yasal yola başvurulmasına neden olmak
- Kurumun huzur ve çalışma düzenini bozmak
- Yetkisiz basına bilgi veya demeç vermek
Amire saygısızlık: hal ve hareketle → kınama, sözle → aylıktan kesme. Resmi aracı: özel işte kullanmak → kınama, özel menfaat için kullanmak → aylıktan kesme.
🟧Aylıktan kesme ve kademe durdurma fiilleri
Burada işin içine kasıt ve çıkar giriyor. Kasıt varsa aylıktan kesme, çıkar ve ağır davranış varsa kademe durdurma.
- Kasıtlı olarak emir ve görevleri tam ve zamanında yapmamak, resmi araçları korumamak, hor kullanmak
- Özürsüz 1 veya 2 gün göreve gelmemek
- Resmi belge ve araçları özel menfaat için kullanmak
- Görevle ilgili yükümlü olduğu kişilere yalan ve yanlış beyan
- Görevde amirine sözle saygısızlık
- Görev yerinin toplantı, tören vb. için izinsiz kullanılmasına yardımcı olmak
- Hizmet içinde itibar ve güveni sarsacak davranış
- Göreve sarhoş gelmek, görev yerinde alkollü içki içmek
- Özürsüz ve kesintisiz 3–9 gün göreve gelmemek
- Görevle ilgili çıkar sağlamak
- Amirine veya maiyetine küçük düşürücü, aşağılayıcı davranış
- Görev yerini toplantı, tören vb. için izinsiz kullanmak veya kullandırmak
- Gerçeğe aykırı rapor ve belge düzenlemek
- Ticaret yapmak veya yasak kazanç faaliyeti
- Görevde dil, ırk, cinsiyet, din, mezhep ayrımı yapmak
- Süresinde mal bildirimi vermemek
- Açıklanması yasak bilgiyi açıklamak
- Amire, maiyete, iş arkadaşına veya iş sahibine hakaret veya tehdit
- Görev ve emirleri kasten yapmamak
- Siyasi parti yararına veya zararına fiilen faaliyet
Devamsızlık merdiveni: 1–2 gün → aylıktan kesme · 3–9 gün (kesintisiz) → kademe durdurma · yılda toplam 20 gün → çıkarma.
Görev yerini izinsiz kullanılmasına yardımcı olmak aylıktan kesme; bizzat kullanmak veya kullandırmak kademe durdurmadır. İtibarı sarsan davranış hizmet dışında kınama, hizmet içinde aylıktan kesmedir.
🟥Devlet memurluğundan çıkarma fiilleri
En ağır ceza. Burada artık “bir daha memur olamazsın” noktasındayız. Listede ortak tema: ideoloji, siyaset, terör, şiddet ve utanç verici davranış.
- İdeolojik veya siyasi amaçla huzuru bozmak; boykot, işgal, işi yavaşlatma, grev gibi eylemlere katılmak, toplu olarak göreve gelmemek, bunları tahrik ve teşvik etmek
- Yasaklanmış yayın veya siyasi-ideolojik bildiri, afiş, pankart basmak, çoğaltmak, dağıtmak, asmak
- Siyasi partiye girmek
- Özürsüz bir yılda toplam 20 gün göreve gelmemek
- Savaş, olağanüstü hâl veya genel afette amirin görev ve emirlerini yapmamak
- Amire, maiyete veya iş sahibine fiilî tecavüz (darp)
- Memurlukla bağdaşmayan yüz kızartıcı ve utanç verici hareketler
- Yetki almadan gizli bilgileri açıklamak
- Siyasi ve ideolojik eylemlerden arananları görev yerinde gizlemek
- Yurt dışında Devletin itibarını düşürecek davranış
- 5816 sayılı Atatürk Aleyhine İşlenen Suçlar Kanununa aykırı fiil
- Terör örgütleriyle eylem birliği, yardım, kamu imkânını kullandırma, propaganda
Hakaret veya tehdit kademe durdurma, fiilî tecavüz (darp) ise çıkarmadır. Siyasi parti lehine faaliyet kademe durdurma, partiye üye olmak çıkarmadır.
🏛️Cezayı kim verir? Tekerrür ve indirim
Hafif cezaları amir verir, ağır cezalar kurula gider. Bir de aynı hatayı tekrarlarsan ceza bir basamak ağırlaşır.
| Ceza → yetkili | Süre / Oran |
|---|---|
| Uyarma, kınama, aylıktan kesme | Disiplin amiri |
| Kademe ilerlemesinin durdurulması | Disiplin kurulu kararı + atamaya yetkili amir (il disiplin kurulunda vali) |
| Devlet memurluğundan çıkarma | Yüksek disiplin kurulu kararı |
Son kademede olup yükselemeyen memura kademe durdurma yerine brüt aylığın 1/4 – 1/2’si kesilir; tekrarında görevine son verilir. Disiplin kovuşturması, ayrıca ceza davası açılmasına engel değildir.
⏱️Disiplin süreleri
Disiplinde her şeyin bir saati var. Bu slayt, sınavın en “sayı soran” kısmı. Sakin sakin oku:
| Durum | Süre / Oran |
|---|---|
| Öğrendikten sonra soruşturmaya başlama (uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe) | 1 ay |
| Öğrendikten sonra kovuşturmaya başlama (çıkarma) | 6 ay |
| Fiilden itibaren ceza verme zamanaşımı | 2 yıl |
| İptal edilen cezanın yeniden verilmesi YENİ (kalan süre yoksa) | en geç 6 ay |
| Amirin uyarma, kınama, aylıktan kesme kararı | 15 gün |
| Kademe durdurma: dosyanın kurula gönderilmesi / kurul kararı | 15 / 30 gün |
| Çıkarma: yüksek disiplin kurulu kararı | en çok 6 ay |
| Savunma için verilecek süre | en az 7 gün |
| İtiraz süresi / itiraz merciinin kararı | 7 / 30 gün |
| Sicilden silinme başvurusu: uyarma-kınama / diğerleri | 5 / 10 yıl |
“1 ay – 6 ay – 2 yıl”: başlama, başlama, bitiş. Savunma 7, itiraz 7.
Savunması alınmadan disiplin cezası verilemez. Süresinde savunma yapmayan, savunma hakkından vazgeçmiş sayılır. (130. madde) Çıkarma cezası sicilden hiç silinmez. Ceza davası açılmış olması disiplin kovuşturmasını geciktiremez. (131. madde)
🧊Görevden uzaklaştırma
Bu bir ceza değil, bir tedbir. Yani “soruşturma bitene kadar bir kenarda dur” demek. Cezayla karıştırma!
Görevden uzaklaştırma disiplin cezası değildir; 5 ceza arasında sayılmaz. Uzaklaştırılan memurun yerine vekil atanabilir.
🚪Çekilme ve memurluğun sona ermesi
İstifa da kurallara bağlı. “Yarın gelmiyorum” deyip gidemezsin. Geri dönmek istersen de bekleme süreleri var.
| Tekrar memur olabilmek için bekleme (97. madde) | Süre / Oran |
|---|---|
| Kurala uygun çekilen | 6 ay |
| Çekilmiş sayılan / kurala uymadan ayrılan | 1 yıl |
| Devir-teslim zorunluluğuna uymayan | 3 yıl |
| Olağanüstü hâlde görevi bırakan | Hiçbir zaman |
- Memurluktan çıkarılma
- Memurluk şartlarını taşımadığının sonradan anlaşılması veya kaybedilmesi
- Memurluktan çekilme
- İstek, yaş haddi veya malullük nedeniyle emeklilik
- Ölüm
🧾Sayılarla 657: sınav öncesi kopya kâğıdı
Sınavdan önceki gece sadece bu slayta bak. 657’nin en çok sorulan sayıları tek ekranda:
🎯Test: kendini dene (15 soru)
Şimdi bakalım ne kadar aklında kaldı. Şıkka dokun, hemen görürsün. Yanlış yaptığın sorunun açıklamasını mutlaka oku.
Kaynak: 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu güncel metni (mevzuat.gov.tr; 23/1/2026 tarihli 7573 ve 22/4/2026 tarihli 7578 sayılı Kanun değişiklikleri dahil). Bu özet bilgilendirme amaçlıdır.