← Geri
5018 · Konu Özeti15 slayt · ~15 dk
Görevde Yükselme Sınavı · KONU ÖZETİ · 2026 GÜNCEL

5018 sayılı
Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu

Devletin “cüzdan kanunu”: bütçe nasıl yapılır, kim harcar, kim denetler. Hocanın anlattığı gibi, sade ve sınavda çıkan sayılarla.

15slayt
25+sınav sayısı
15soruluk test
~15 dkokuma
AmaçCetvellerBütçe türleriİlkelerÜst yöneticiBütçe süreciAktarmaYüklenmeHarcamaRaporİç kontrolDenetimKamu zararıKopya kâğıdıTest
MEMURODAK01 / 15

🎯Bu kanun ne işe yarar?

Bak şimdi, 5018’i devletin “cüzdan kanunu” gibi düşün. Devletin parası nereden gelir, nasıl harcanır, kim imza atar, kim denetler, hepsi burada. Amaç tek cümle: kamu parası etkili, ekonomik ve verimli kullanılsın, hesabı sorulabilsin.

💡 Amaç (1. madde)Kamu kaynaklarının etkili, ekonomik ve verimli elde edilmesi ve kullanılması; hesap verebilirlik ve malî saydamlık.
📋 KapsamGenel yönetim kapsamındaki kamu idareleri: merkezî yönetim, sosyal güvenlik kurumları ve mahallî idareler.
🧾 Hesap verme (8. madde)Kamu kaynağını kullanan herkes, kaynağın hukuka uygun kullanılmasından sorumludur ve yetkili mercilere hesap vermek zorundadır.

5018’in sihirli üçlüsü: “Etkili, Ekonomik, Verimli” → EEV. Bir de iki büyük ilke: hesap verebilirlik ve saydamlık.

MEMURODAK02 / 15

🗂️Kamu idarelerinin cetvelleri

Kanunun sonunda dört tane liste var, adına cetvel diyoruz. Hangi kurum hangi cetveldeyse bütçesi de ona göre. Bu sınıflandırma sınavda çok sorulur.

CetvelBütçe türü
(I) sayılı cetvel: Genel bütçeli idareler (bakanlıklar vb.)Genel bütçe
(II) sayılı cetvel: Kanun veya Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile kurulan idareler (üniversiteler vb.)Özel bütçe
(III) sayılı cetvel: Kurul, kurum veya üst kurul şeklindeki idarelerDüzenleyici ve denetleyici kurum bütçesi
(IV) sayılı cetvel: Sosyal güvenlik kurumlarıSosyal güvenlik kurumu bütçesi
🏛️ Merkezî yönetim(I), (II) ve (III) sayılı cetvellerdeki idareler. Bütçeleri “merkezî yönetim bütçe kanunu” ile kabul edilir.
🏙️ Mahallî idareBelediye, il özel idaresi ile bunlara bağlı veya üye oldukları birlik ve idareler.

“I Genel, II Özel, III Düzenleyici, IV Sosyal.” Merkezî yönetim = I + II + III.

(I) sayılı cetveldeki idarelerin bütün gelirleri Hazine veznelerine girer, giderleri buradan ödenir; bu idareler özel vezne açamaz.

MEMURODAK03 / 15

🏗️Bütçe türleri

Devlette “bütçe” deyince tek bir bütçe yok. Genel yönetim, üç ayrı bütçe ailesine ayrılır ve kanun “bunların dışında başka adla bütçe oluşturamazsın” der.

1
Merkezî yönetim bütçesi(I), (II) ve (III) sayılı cetvellerdeki idarelerin bütçeleri
2
Sosyal güvenlik kurumları bütçeleri(IV) sayılı cetveldeki kurumların bütçeleri
3
Mahallî idareler bütçeleriBelediye ve il özel idarelerinin bütçeleri

Kamu idareleri bu üç bütçe dışında herhangi bir ad altında bütçe oluşturamaz. (12. madde) “Fon bütçesi”, “döner sermaye bütçesi” gibi şıklar çeldiricidir.

MEMURODAK04 / 15

⚖️Kamu maliyesinin temel ilkeleri

Bu ilkeleri kanunun “anayasası” gibi düşün. Hepsini kelimesi kelimesine ezberlemene gerek yok; ruhunu anlarsan şıkları ayırt edersin.

Temel ilkeler (5. madde)
  • Kamu malî yönetimi uyumlu bir bütün olarak oluşturulur ve yürütülür
  • Kamu görevlilerinin hesap verebilmesini sağlayacak şekilde uygulanır
  • Maliye politikası makroekonomik ve sosyal hedeflerle uyumludur
  • Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin bütçe hakkına uygun yürütülür
  • Malî disiplin sağlanır
  • Ekonomik, malî ve sosyal etkinlik birlikte gözetilir
🔍 Malî saydamlık (7. madde)Kamu kaynağının denetimi için kamuoyu zamanında bilgilendirilir: görevlerin açık tanımı, plan ve bütçelerin kamuoyuna açık olması.
🧭 Stratejik plan (9. madde)Kamu idareleri misyon, vizyon, stratejik amaç ve ölçülebilir hedeflerini belirlemek için katılımcı yöntemlerle stratejik plan hazırlar.
MEMURODAK05 / 15

👤Üst yönetici kimdir?

Her kurumun parasında son söz kimde? Kanun buna üst yönetici diyor. Kurumun “patronu” gibi düşün.

🏛️ BakanlıklardaEn üst yöneticidir; bakanlıklarda en üst yönetici Cumhurbaşkanı tarafından belirlenir.
🗺️ İl özel idarelerindeVali üst yöneticidir.
🏙️ BelediyelerdeBelediye başkanı üst yöneticidir.

Üst yönetici; stratejik plan ve bütçenin plan ve programlara uygun hazırlanmasından, kaynakların etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından, iç kontrol sisteminin işleyişinden sorumludur; bu sorumluluğu harcama yetkilileri, malî hizmetler birimi ve iç denetçiler aracılığıyla yerine getirir. (11. madde)

İl özel idaresinde üst yönetici validir, “il genel meclisi başkanı” değil. Belediyede belediye başkanıdır, “belediye meclisi” değil.

MEMURODAK06 / 15

📅Bütçe nasıl hazırlanır?

Merkezî yönetim bütçesi bir yıllık bir film gibi. Çekimi Eylül’de başlar, Ekim’de Meclise gelir, yılbaşında gösterime girer.

  • Eylül’ün ilk haftası sonuna kadar: Cumhurbaşkanı orta vadeli programı Resmî Gazetede yayımlar; süreç böyle başlar. Gelecek 3 yılın gelir-gider tahminleri ve idarelerin ödenek teklif tavanları burada. (16. madde)
  • Hazırlık: Bütçe kanun teklifini Cumhurbaşkanlığı hazırlar ve idareler arasında koordinasyonu sağlar.
  • Meclise sunuş: Bütçe kanun teklifi malî yılbaşından en az 75 gün önce Cumhurbaşkanı tarafından Türkiye Büyük Millet Meclisi’ye sunulur. (18. madde)
  • Ekleri: Orta vadeli programı da içeren bütçe gerekçesi, yıllık ekonomik rapor, vergi harcamaları cetveli gibi belgeler.

“Eylül başlar, 75 gün kala Meclise.” 1 Ocak’tan 75 gün öncesi ≈ 17 Ekim.

2018’den sonra bütçeyi hazırlayan Maliye Bakanlığı değil, Cumhurbaşkanlığıdır; Meclise de Cumhurbaşkanı sunar. “Kanun tasarısı” değil, “kanun teklifi” denir.

MEMURODAK07 / 15

💸Ödenek, aktarma ve yedek ödenek

Ödenek, bütçede bir iş için ayrılmış harcama izni. Bir kalemde para artar, diğerinde yetmezse ne olur? Kanun “aktarma yapabilirsin ama sınırı var” der.

%20
Ödenek aktarması (21. madde)İdare, aktarma yapılacak tertipteki ödeneğin %20’sine kadar kendi bütçesi içinde aktarma yapabilir.
Cumhurbaşkanlığı
%20’yi aşarsaKurum bütçesi başlangıç ödenekleri toplamının %20’sini geçmemek üzere aktarma yetkisi Cumhurbaşkanlığındadır.
%2
Yedek ödenek (23. madde)Ödenek yetersizliği ve öngörülmeyen hizmetler için genel bütçe ödeneklerinin %2’sine kadar konulabilir; aktarmayı Cumhurbaşkanı yapar.

Personel giderleri tertiplerinden, daha önce aktarma yapılmış tertiplerden ve yedek ödenekten aktarma yapılmış tertiplerden başka tertiplere aktarma yapılamaz. Aktarma %20, yedek ödenek %2: karıştırma.

MEMURODAK08 / 15

🗓️Gelecek yıllara uzanan işler

Bütçe 1 yıllık ama bazı işler bir yılda bitmez. Kanun burada iki kapı açar: gelecek yıllara yaygın yüklenme ve ertesi yıla geçen yüklenme.

%50
Ertesi yıla geçen yüklenme (27. madde)Süreklilik arz eden işlerde, ödeneğin %50’sini, izleyen yılın Haziran ayını ve 12 ay yüklenme süresini aşmamak üzere, üst yöneticinin onayıyla girişilebilir.
Gelecek yıllara yaygın yüklenmeBir malî yılda tamamlanamayan işler için; örneğin asayiş ve güvenlik alımlarında İçişleri Bakanlığı yetkilidir.

Ertesi yıl kodu: “Yarısı, Haziran’a kadar, 12 ay.”

MEMURODAK09 / 15

✍️Harcama sürecinin üç kişisi

Bir ödeme yapılırken üç kişi rol alır. Şöyle düşün: biri “al” der (harcama yetkilisi), biri işi yapar (gerçekleştirme görevlisi), biri parayı öder (muhasebe yetkilisi).

1
🖊️ Harcama yetkilisi (31. madde)Ödenek tahsis edilen her bir harcama biriminin en üst yöneticisi. Harcama talimatı verir; talimatın mevzuata uygunluğundan sorumludur. (32. madde)
2
🛠️ Gerçekleştirme görevlisi (33. madde)Harcama talimatı üzerine işin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, belgelerin hazırlanması ve ödeme için gerekli işlemleri yapar.
3
💳 Muhasebe yetkilisi (61. madde)Gelirlerin tahsili, giderlerin hak sahibine ödenmesi, para ve değerlerin saklanması ve tüm malî kayıtlar; yani muhasebe hizmeti.

Harcama ancak harcama yetkilisinin harcama talimatı ile yapılabilir. Gider; ödeme emri belgesinin harcama yetkilisince imzalanması ve tutarın hak sahibine ödenmesiyle tamamlanır.

Kurul, komite veya komisyon kararıyla yapılan harcamalarda harcama yetkisinden doğan sorumluluk kurula aittir.

MEMURODAK10 / 15

📊Faaliyet raporu ve ön ödeme

Harcadın, peki ne yaptın? Bunun cevabı faaliyet raporu. Bir de acil işlerde işlemler bitmeden önceden ödeme yapılabilir: buna ön ödeme denir.

📑 Faaliyet raporu (41. madde)Üst yöneticiler ve harcama yetkilileri her yıl hazırlar. Üst yönetici, birim raporlarını esas alarak idare faaliyet raporunu kamuoyuna açıklar; örneğini Sayıştay’a ve Cumhurbaşkanlığına gönderir.
⚡ Ön ödeme (35. madde)Kanunlarda öngörülen hâller ile gerçekleştirme işlemlerinin tamamlanması beklenemeyecek ivedi veya zorunlu giderler için avans vermek veya kredi açmak suretiyle yapılır.

Ön ödemenin iki yolu: Avans ve Kredi (“AK”).

MEMURODAK11 / 15

🛡️Kontrol sistemi: iç kontrol

Para harcanırken “acaba doğru mu?” diye bakan bir sistem lazım. Kanun bunu katman katman kurar: önce iç kontrol, onun içinde ön malî kontrol ve iç denetim, en dışta da Sayıştay.

🧩 İç kontrol (55. madde)Faaliyetlerin etkili, ekonomik ve verimli yürütülmesini, varlıkların korunmasını, kayıtların doğru tutulmasını sağlamak için idarenin oluşturduğu organizasyon, yöntem, süreç ve iç denetimi kapsayan kontroller bütünü.
🏗️ Malî yönetim ve kontrol sistemi (57. madde)Harcama birimleri, muhasebe ve malî hizmetler ile ön malî kontrol ve iç denetimden oluşur.
🔎 Ön malî kontrol (58. madde)Harcama birimlerinde gerçekleştirme aşamasındaki kontroller ile malî hizmetler biriminin kontrollerini kapsar; yönetim sorumluluğu çerçevesinde yürütülür.
🏢 Malî hizmetler birimi (60. madde)Stratejik plan ve performans programının hazırlanmasını koordine etmek, bütçe hazırlamak ve ön malî kontrol gibi görevleri yürütür.

İç kontrol idarenin kendisi tarafından kurulur; dışarıdan yapılan Sayıştay denetimi iç kontrol değil, dış denetimdir.

MEMURODAK12 / 15

🔍İç denetim ve dış denetim

İki denetim karıştırılır, şöyle ayır: iç denetçi kurumun içinde, üst yöneticiye bağlı bir “danışman-denetçi”; Sayıştay ise dışarıdan gelip Meclis adına denetleyen kurum.

🏠 İç denetim (63. madde–64)Kuruma değer katmak için yapılan bağımsız, nesnel güvence sağlama ve danışmanlık faaliyeti. Yıllık iç denetim programını iç denetçiler hazırlar, üst yönetici onaylar. İç denetçi harcama sonrası yasal uygunluk denetimi de yapar.
🏛️ Dış denetim (68. madde)Sayıştay tarafından yapılan harcama sonrası denetim. Amaç, idarelerin malî faaliyetlerini incelemek ve sonuçları Türkiye Büyük Millet Meclisi’ye raporlamak.

İç denetim = “Güvence + Danışmanlık”, üst yöneticiye. Dış denetim = “Sayıştay”, Meclise.

İç denetim yalnızca “hata bulma” değil, danışmanlık faaliyetidir. Dış denetim harcamadan önce değil, sonra yapılır.

MEMURODAK13 / 15

🧯Kamu zararı

Bir kamu görevlisi kusuruyla devleti zarara uğratırsa ne olur? Kanun önce “kamu zararı nedir” diye tanımlar, sonra hangi durumların kamu zararı sayılacağını tek tek sayar.

Kamu zararı; kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel olunması veya eksilmeye neden olunmasıdır. (71. madde)

Kamu zararının belirlenmesinde esas alınan durumlar
  • Belirlenen tutardan fazla ödeme yapılması
  • Mal alınmadan, iş veya hizmet yaptırılmadan ödeme yapılması
  • Transfer giderlerinde fazla veya yersiz ödeme
  • İş, mal veya hizmetin rayiç bedelinden yüksek fiyatla alınması
  • İdare gelirlerinin tarh, tahakkuk veya tahsilinin mevzuata uygun yapılmaması
  • Mevzuatında öngörülmediği hâlde ödeme yapılması

Kamu zararında hem “artışa engel olmak” hem “eksilmeye neden olmak” sayılır; geliri usulüne uygun tahsil etmemek de kamu zararıdır.

MEMURODAK14 / 15

🧾Sayılarla 5018: kopya kâğıdı

Sınavdan önceki gece sadece bu slayta bak. 5018’in en çok sorulan sayı ve kavramları tek ekranda:

4cetvel (I–IV)
3bütçe ailesi
Igenel bütçe
IIözel bütçe
IIIdüzenleyici-denetleyici
IVsosyal güvenlik
Eylül 1. haftaorta vadeli program
3 yılOVP tahmin dönemi
75 günbütçenin Meclise sunuluşu
%20ödenek aktarması
%2yedek ödenek
%50ertesi yıla geçen yüklenme
Haziranertesi yıl yüklenme sınırı
12 ayyüklenme süresi
Valiil özel idaresi üst yöneticisi
Bel. başkanıbelediye üst yöneticisi
EEVetkili, ekonomik, verimli
Sayıştaydış denetim, Türkiye Büyük Millet Meclisi’ye rapor
MEMURODAK15 / 15

🎯Test: kendini dene (15 soru)

Şimdi bakalım ne kadar aklında kaldı. Şıkka dokun, hemen görürsün. Yanlış yaptığın sorunun açıklamasını mutlaka oku.

0 / 15 doğru

Kaynak: 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu güncel metni (mevzuat.gov.tr; 703 sayılı Kanun Hükmünde Kararname, 7319 ve 2023–2024 değişiklikleri dahil). Bu özet bilgilendirme amaçlıdır.